Anthropic ก่อตั้งขึ้นเพื่อมนุษยชาติ แต่เร็วๆ นี้ ตลาดหุ้นวอลล์สตรีทกำลังจะกลายเป็นอีกหนึ่ง "นายใหญ่" ที่พวกเขาต้องคอยตอบคำถาม

ย้อนกลับไปเมื่อปี 2021 กลุ่มพนักงานจาก OpenAI ได้ตัดสินใจลาออกมาเปิดบริษัทใหม่ด้วยเป้าหมายหลัก คือ การพัฒนาปัญญาประดิษฐ์ (AI) อย่างปลอดภัยและรับผิดชอบ พวกเขาตั้งชื่อบริษัทว่า Anthropic ซึ่งมีความหมายอิงตามรากศัพท์ว่า "ที่เกี่ยวกับมนุษยชาติ"

แต่ทว่าในช่วงปลายเดือนนี้ Anthropic กำลังจะสร้างประวัติศาสตร์ด้วยการเสนอขายหุ้นให้แก่ประชาชนทั่วไปเป็นครั้งแรก (IPO) ในตลาดหุ้นวอลล์สตรีท ซึ่งคาดว่าจะกลายเป็นการเปิดตัวหุ้น IPO ที่มีมูลค่าสูงเป็นอันดับต้นๆ ในประวัติศาสตร์เทคโนโลยี การเปิดตัวครั้งนี้จึงนำมาซึ่งคำถามสำคัญที่หลายคนตั้งข้อสงสัย: บริษัทจะยังคงยึดถือประโยชน์ของมนุษยชาติเป็นอันดับแรก ได้อยู่ไหม เมื่อต้องก้าวเข้าสู่ตลาดหุ้นและรับแรงกดดันจากนักลงทุน?

การ IPO ในครั้งนี้ถือเป็นจุดเปลี่ยนครั้งสำคัญของกระแส AI และจะเป็นดั่งสปอตไลต์ที่ส่องให้เห็นว่าบรรดานักลงทุนรู้สึกอย่างไรกับผู้สร้างแชตบอตชื่อดังอย่าง Claude นอกจากนี้ยังเป็นบททดสอบบทใหม่ของ Anthropic ว่าจะสามารถรักษาสมดุลระหว่างพันธกิจการพัฒนา AI อย่างปลอดภัย กับความกดดันในการสร้างกำไรตามสไตล์บริษัทมหาชนได้ดีแค่ไหน

โครงสร้างองค์กรสุดแปลก: สร้างมาเพื่อกันการฮุบกิจการและปกป้องพันธกิจ

Anthropic มีการจัดโครงสร้างความเป็นเจ้าของที่พิเศษมาก ซึ่งออกแบบมาเพื่อช่วยให้บริษัทไม่หลุดออกจากเป้าหมายเดิม สามารถถ่วงดุลระหว่างผลกำไรกับพันธกิจหลัก และป้องกันไม่ให้นักลงทุนสายลุยเข้าแทรกแซงหรือยึดอำนาจการบริหาร

โครงสร้างนี้ประกอบด้วยกลุ่มคณะกรรมการความไว้วางใจ (Trustees) ที่มีอำนาจควบคุมเสียงส่วนใหญ่ในคณะกรรมการบริหาร (Board of Directors) รวมถึงการออกหุ้นคลาสพิเศษที่ทำให้กลุ่มผู้ก่อตั้งทั้ง 7 คน ถือครองสิทธิในการออกเสียงส่วนใหญ่ (50.1%) ของผู้ถือหุ้นทั้งหมด

ด้วยพันธกิจที่เน้นความปลอดภัยของ AI ประกอบกับโครงสร้างองค์กรที่ไม่เหมือนใคร ทำให้การเปิดตัวในวอลล์สตรีทของ Anthropic เปรียบเสมือน "หนูทดลอง" ของแล็บพัฒนา AI ยุคใหม่ ว่าตลาดการเงินจะตอบรับโครงสร้างแบบนี้อย่างไร

สถานะ "องค์กรเพื่อประโยชน์สาธารณะ" (Public Benefit Corporation - PBC)

Anthropic จดทะเบียนเป็น Public Benefit Corporation (PBC) ซึ่งหมายความว่า ในทางกฎหมาย บริษัทถูกบังคับให้ต้องรักษาสมดุลระหว่างผลประโยชน์ของผู้ถือหุ้นกับพันธกิจที่ระบุไว้ของบริษัท ต่างจากบริษัทมหาชนทั่วไปที่พุ่งเป้าไปที่การทำกำไรสูงสุดให้แก่ผู้ถือหุ้นเพียงอย่างเดียว

Gil Luria หัวหน้าฝ่ายวิจัยเทคโนโลยีจาก D.A. Davidson ให้ความเห็นว่า "โครงสร้างการบริหารของ Anthropic มีความเฉพาะตัวสูงมาก พวกเขาอธิบายไว้อย่างชัดเจนและเปิดเผยตั้งแต่แรก"

Anthropic ได้ระบุ "เป้าหมาย 3 ประการ" ในฐานะ PBC ไว้ในเอกสารยื่นจดทะเบียน S-1 ต่อ SEC อย่างชัดเจน ได้แก่:

1. ผลประโยชน์ทางการเงินของผู้ถือหุ้น
2. ผลประโยชน์สูงสุดของผู้ที่ได้รับผลกระทบจากการดำเนินงานของบริษัท
3. วัตถุประสงค์และพันธกิจของบริษัท

ในตลาดหุ้นปัจจุบัน มีบริษัทมหาชนเพียงไม่กี่แห่งที่เป็น PBC (เช่น Warby Parker ส่วน Patagonia แม้จะเป็น PBC แต่ก็เป็นบริษัทเอกชนนอกตลาด) โดย PBC มีสิทธิเลือกได้ว่าจะนำกำไรไปทำอะไร และสามารถทุ่มเงินลงทุนในมาตรการความปลอดภัยได้มากเท่าที่ต้องการ โดยที่นักลงทุนไม่สามารถคัดค้านได้ง่ายๆ (อนึ่ง คู่แข่งคนสำคัญอย่าง OpenAI เองก็ได้เปลี่ยนโครงสร้างมาเป็น PBC ในปี 2025 เช่นกัน)

Luria เสริมว่า "Anthropic ชัดเจนมากว่า ในบางกรณีพวกเขาอาจเลือกที่จะไม่ทำกำไรสูงสุด หากคณะกรรมการและทีมผู้บริหารเห็นว่ามีเหตุผลจำเป็น มันไม่ใช่ว่าพวกเขาไม่อยากเติบโตหรือทำกำไร เพราะนั่นก็เป็นส่วนหนึ่งของเป้าหมายเช่นกัน เพียงแต่พวกเขาบอกไว้ล่วงหน้าว่า บางครั้งกำไรอาจไม่ใช่เป้าหมายหลัก หากต้องแลกกับพันธกิจอื่น"

กองทุน Long-Term Benefit Trust (LTBT) และอำนาจเบ็ดเสร็จ

นอกเหนือจากการที่กลุ่มผู้ก่อตั้งทั้ง 7 คน ถือสิทธิออกเสียง 50.1% แล้ว Anthropic ยังได้ก่อตั้ง Long-Term Benefit Trust (LTBT) ขึ้นในปี 2023 ซึ่งประกอบด้วยผู้ทรงคุณวุฒิและเชี่ยวชาญเฉพาะทาง 5 ท่าน โดยที่สมาชิกเหล่านี้ไม่มีส่วนได้ส่วนเสียทางการเงินในหุ้นของบริษัทเลย

ทว่า สมาชิก LTBT เหล่านี้กลับถือหุ้นคลาสพิเศษที่ไม่เน้นเรื่องเงิน แต่มอบอำนาจในการแต่งตั้งกรรมการบริหาร 4 คน จากทั้งหมด 7 คนใน Board ของบริษัท! โดยสมาชิก LTBT ในปัจจุบันมีบุคคลสำคัญอย่าง Neil Buddy Shah (ประธานบริหาร Clinton Health Access Initiative) และ Ben Bernanke (อดีตประธานธนาคารกลางสหรัฐฯ หรือ Fed) รวมอยู่ด้วย

Anthropic ได้ระบุเตือนนักลงทุนไว้ในเอกสารยื่นต่อ SEC แบบตรงไปตรงมาว่า "LTBT อาจมีผลประโยชน์ที่แตกต่างจากท่าน และอาจใช้อำนาจในทางที่ท่านไม่เห็นด้วย หรือในทางที่อาจส่งผลกระทบต่อผลประโยชน์ทางการเงินของท่าน"

Jay Ritter ศาสตราจารย์กิตติคุณจาก University of Florida ผู้เชี่ยวชาญด้าน IPO ให้ความเห็นว่า "แม้ LTBT จะมีอำนาจมาก แต่ผู้ก่อตั้งก็มีอำนาจมากเช่นกัน ทว่าสิ่งสำคัญคือ ในทั้งสองกรณี นักลงทุนทั่วไปแทบจะไม่มีอำนาจต่อรองเลย"

ทั้งหมดนี้หมายความว่าอย่างไรต่อนักลงทุน?

หากมีความกังวลเกี่ยวกับการพัฒนา AI เพิ่มขึ้นในอนาคต ผู้ก่อตั้งและคณะกรรมการ LTBT สามารถตัดสินใจดำเนินการใดๆ ที่อาจส่งผลกระทบต่อมูลค่าหุ้นได้ทันทีโดยไม่ต้องคำนึงถึงผลประโยชน์ของนักลงทุน ในทางทฤษฎี โครงสร้างนี้จะช่วยให้บริษัทเดินหน้าตามพันธกิจการพัฒนา AI อย่างปลอดภัยได้อย่างมั่นคง แต่ในทางปฏิบัติ ต้องรอชมกันต่อไปว่าเมื่อเกิดวิกฤตหรือเหตุการณ์ที่ต้องเลือก โครงสร้างนี้จะทำงานอย่างไร

Luria กล่าวปิดท้ายว่า โครงสร้างนี้อาจจะไม่สร้างปัญหาตราบใดที่บริษัทยังคงทำกำไรได้ดีและพัฒนา AI ที่ปลอดภัย แต่บททดสอบจริงจะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อผลประกอบการออกมาแย่กว่าที่คาด เกิดปัญหาด้านความปลอดภัย หรือเกิดความขัดแย้งขึ้นระหว่างคณะกรรมการบริหาร ผู้ก่อตั้ง และกลุ่มผู้ทรงคุณวุฒิ LTBT

ด้าน Jay Goldberg นักวิเคราะห์ระดับสูงจาก Seaport Research Partners ได้ระบุในบทวิเคราะห์ว่า "แง่มุมที่แปลกประหลาดที่สุดของ Anthropic คือโครงสร้างการบริหารองค์กร นี่น่าจะเป็น PBC ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยมีมา และต้องใช้เวลาอีกพักใหญ่กว่าเราจะเห็นผลกระทบที่แท้จริงของโครงสร้างนี้ ซึ่งเราเชื่อว่ามันมอบอำนาจเบ็ดเสร็จอย่างถาวรให้แก่กลุ่ม LTBT และผู้ก่อตั้งบริษัทอย่างแท้จริง"

#DRKRIT drkrit.com #กระแสไอที #ข่าวไอที #ไทยสมาร์ทซิตี้